Политика за користење вештачка интелигенција (ВИ)

1. Цел и опфат

Оваа Политика ги утврдува правилата и принципите за одговорно, транспарентно и етичко користење на алатки на вештачка интелигенција (ВИ), вклучително и генеративна ВИ, во процесот на подготовка, поднесување, рецензија, уредување и објавување на научни трудови во списанието.

Политиката се применува на авторите, рецензентите, уредниците и другите лица вклучени во уредувачкиот процес.

Списанието го поддржува користењето на ВИ како помошна технологија кога тоа придонесува кон научната работа, но бара нејзината употреба да биде во согласност со принципите на научен интегритет, точност, транспарентност, доверливост, заштита на личните податоци и авторска одговорност.

2. Основен принцип

Користењето на ВИ не ја пренесува научната, етичката или правната одговорност од авторот на алатката за ВИ.

Авторите остануваат целосно одговорни за:

точноста и интегритетот на содржината;
оригиналноста на трудот;
правилното наведување и цитирање на изворите;
проверката на сите факти, податоци, анализи и референци;
почитувањето на авторските права;
почитувањето на етичките стандарди и релевантните законски прописи.

3. Прифатливо користење на ВИ од страна на авторите

Алатките на ВИ може да се користат како помош при научната и уредувачката работа, особено за:

јазично уредување, корекција на граматика, правопис и стил;
подобрување на јасноста и читливоста на текстот;
превод;
структурирање или организација на текст;
помош при програмирање, кодирање и технички задачи;
генерирање идеи или предлози кои последователно се проверени од авторот;
други помошни задачи кои не ја заменуваат критичката процена и научната одговорност на авторите.

Користењето ВИ за овие цели не го ослободува авторот од обврската внимателно да го прегледа и потврди конечниот резултат.

4. Објавување на употребата на ВИ

Авторите мора да ја пријават употребата на генеративна ВИ или други ВИ алатки кога тие имаат суштинска улога во создавањето или обработката на ракописот.

Пријавата треба да содржи:

име на користената ВИ алатка или систем;
верзија или модел, доколку е познат;
за која цел е користена;
кои делови од процесот биле поддржани или генерирани со ВИ;
опис на степенот на човечка проверка и верификација, кога е релевантно.

Оваа информација треба да се наведе во соодветен дел од ракописот, на пример под наслов „Изјава за употреба на вештачка интелигенција“, освен кога употребата се однесува исклучиво на основна корекција на јазикот и стилот и уредувачката политика на списанието предвидува поинаку.

Пример:

Изјава за употреба на ВИ: При подготовката на овој ракопис беше користена алатка за генеративна вештачка интелигенција [назив на алатката/моделот] за [опис на употребата]. Сите генерирани или предложени содржини беа критички прегледани и проверени од авторите, кои ја преземаат целосната одговорност за конечната содржина на трудот.

5. ВИ како автор или коавтор

ВИ алатките не може да бидат наведени како автори, коавтори или носители на авторски права на научен труд.

Причината е што авторството подразбира човечка одговорност, можност за преземање одговорност за содржината, одобрување на конечната верзија и учество во решавањето на прашања поврзани со интегритетот на трудот.

Доколку ВИ е користена при создавањето на трудот, таа употреба треба да биде транспарентно обелоденета согласно оваа Политика.

6. Забранета или неприфатлива употреба

Не е дозволено користење на ВИ на начин што може да доведе до:

фабрикување или фалсификување научни податоци;
генерирање лажни, непроверени или измислени референци;
прикривање на суштински придонес на ВИ;
плагијат или повреда на авторски права;
манипулирање со слики, податоци или резултати на начин што ја нарушува нивната научна веродостојност;
создавање или изменување научни резултати без соодветна методолошка и научна контрола;
внесување доверливи, лични, чувствителни или необјавени информации во јавни ВИ системи кога за тоа нема соодветна правна и етичка основа;
заобиколување на правилата на списанието, етичките стандарди или барањата за научен интегритет.

Секој резултат добиен со помош на ВИ мора да биде независно проверен пред да биде вклучен во ракописот.

7. ВИ и научни податоци

Авторите се одговорни за проверка на сите информации, податоци, статистички пресметки, цитати и научни тврдења добиени или формулирани со помош на ВИ.

ВИ системите може да произведат неточни, пристрасни или измислени информации. Затоа, нивниот излез не треба да се смета за примарен научен извор без независна проверка.

Авторите мора да користат оригинални и проверливи научни извори кога се бараат докази за научни тврдења.

8. Заштита на доверливи и лични податоци

Авторите, рецензентите и уредниците не треба да внесуваат во ВИ алатки доверливи или необјавени ракописи, рецензии, лични податоци, чувствителни здравствени информации, необјавени истражувачки податоци или други информации под заштита на доверливост, освен ако користењето на конкретниот систем е соодветно овластено и ги исполнува применливите барања за безбедност и заштита на податоците.

Особено внимание треба да се посвети на заштитата на личните податоци и на податоците за учесници во истражувања, пациенти и други ранливи категории лица.

9. Користење ВИ при рецензирање

Рецензентите мора да ја почитуваат доверливоста на ракописите и на рецензентскиот процес.

Рецензентите не смеат да внесуваат необјавен ракопис или негови делови во јавна или друга ВИ алатка доколку тоа може да ја наруши доверливоста, интелектуалната сопственост или безбедноста на материјалот.

Рецензентот останува целосно одговорен за содржината на рецензијата и не смее да дозволи ВИ да ја замени неговата независна научна процена.

Доколку е дозволено користење на ВИ како помош при рецензирањето, рецензентот мора да ги почитува правилата на списанието и да не внесува доверлив материјал во несоодветни системи.

10. Користење ВИ од страна на уредниците

Уредниците може да користат ВИ алатки за административни и помошни уредувачки задачи, под услов тоа да не ја нарушува доверливоста, независноста и интегритетот на уредувачкиот процес.

Уредничките одлуки мора да се засноваат на независна човечка процена и не смеат да бидат делегирани на ВИ систем.

ВИ не смее да биде единствена основа за одлука за прифаќање, одбивање или санкционирање на ракопис или автор.

11. ВИ и авторски права

Авторите се одговорни да обезбедат дека начинот на користење на ВИ не повредува авторски права, лиценцни услови, права на трети лица или други права на интелектуална сопственост.

Кога ВИ се користи за создавање или значително изменување на текст, слика, табела, код или друг материјал, авторите мора да ги почитуваат условите за користење на конкретната алатка и применливите правила за авторски права.

12. ВИ и слики, графички прикази и други визуелни материјали

Генерирањето, изменувањето или подобрувањето на научни слики со ВИ мора да биде транспарентно и не смее да ја менува или погрешно да ја претставува научната информација.

Не е дозволено користење на ВИ за создавање или модифицирање визуелен материјал на начин што може да произведе лажен или погрешен научен резултат.

Доколку ВИ е употребена за создавање или суштинска измена на визуелен материјал, авторите треба да ја обелоденат употребата и, кога е релевантно, да го опишат начинот на кој е извршена интервенцијата.

13. Изјави, цитирање и референци

ВИ алатката не треба да се цитира како научен автор или како замена за оригиналниот извор на информацијата.

Доколку содржината добиена со ВИ е релевантна за методологијата или за разбирањето на истражувањето, авторите треба соодветно да ја опишат употребата на ВИ и, кога е применливо, да ја наведат алатката согласно упатствата за автори на списанието.

Авторите се должни да ги проверат сите референци предложени од ВИ и да обезбедат дека секој наведен извор навистина постои и ја поддржува дадената констатација.

14. Транспарентност и следливост

Списанието го охрабрува транспарентното известување за употребата на ВИ кога таа може да влијае врз содржината, методологијата, анализата или интерпретацијата на истражувањето.

Во зависност од природата на истражувањето, уредниците може да побараат дополнителни информации за употребениот ВИ систем, начинот на неговата употреба, внесените податоци и постапките за проверка на добиените резултати.

15. Научен интегритет и постапување при сомневање за злоупотреба

Доколку постои основано сомнение дека ВИ е употребена на начин што претставува плагијат, фабрикување, фалсификување, измама, повреда на авторски права или друга повреда на научниот интегритет, списанието може да побара објаснување и дополнителни информации од авторите.

Кога е потребно, списанието може да преземе соодветни уредувачки мерки, вклучително и одбивање на ракописот, корекција или повлекување на објавен труд, во согласност со своите процедури и применливите стандарди за научна публикациска етика.

16. Примена и ревизија на Политиката

Оваа Политика се применува за сите ракописи и уредувачки активности опфатени со правилата на списанието.

Бидејќи технологиите на ВИ, научните практики и регулаторните барања се развиваат, списанието периодично ќе ја преиспитува и ажурира Политиката.

Во случај на несогласување меѓу оваа Политика и задолжителен законски, регулаторен или институционален услов, ќе се применува релевантниот задолжителен услов.

17. Референтни меѓународни принципи

Политиката се темели на општоприфатени принципи и препораки за публикациска етика, авторство, транспарентност, научен интегритет и одговорно користење на ВИ, вклучително и релевантните насоки и препораки на:

Committee on Publication Ethics (COPE);
International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE), каде што е применливо;
World Association of Medical Editors (WAME), каде што е применливо;
CRediT (Contributor Roles Taxonomy);
релевантни национални и меѓународни правила за заштита на личните податоци, авторски права и научен интегритет;
применливите европски и национални регулаторни барања поврзани со вештачката интелигенција.

Списанието ќе ги следи релевантните идни измени на меѓународните стандарди и препораки и ќе ја усогласува оваа Политика со нив.